INFORMACJE O PŁOŃSKU
    

HISTORIA

      Historia Płońska liczy ponad 600 lat, choć osadnictwo na jego terenie sięga VI-VII wieku, co zostało udokumentowane badaniami archeologicznymi, prowadzonymi na tzw. "Górze Kawałowskiego" w latach 1975-1980. Eksponaty są przechowywane w Okręgowym Muzeum w Ciechanowie, skąd planuje się je przewieźć do Płońska wkrótce po otwarciu Muzeum Ziemi Płońskiej. Historię Płońska można najpełniej poznać odwiedzając Pracownię Dokumentacji Dziejów Miasta, która gromadzi wiadomości i aktywnie poszukuje wszystkich informacji dotyczących miasta i jego mieszkańców.

      W centrum Płońska, przy ul. Płockiej znajduje się katolicki kościół pw. Św. Michała Archanioła. Obok mieści się zabytkowy budynek byłego klasztoru Karmelitów Trzewiczkowych, w którym obecnie mają siedzibę instytucje użyteczności publicznej. Kościół i klasztor, początkowo drewniane, zostały ufundowane około 1417 roku przez księcia mazowieckiego, Siemowita IV i jego żonę Aleksandrę, siostrę króla Władysława Jagiełły. Oba budynki w 1462 roku przebudowano przy użyciu cegły. Obecny kształt świątyni, która od 1779 roku pełni funkcję kościoła parafialnego, pochodzi z połowy XVI wieku. We wnętrzu kościoła zwraca uwagę neorenesansowy ołtarz główny z drugiej połowy XIX w., z elementami z początku XVII w. Ołtarze boczne zachowane są w stylu późnobarokowym. Szczególnie duże zainteresowanie turystów odwiedzających kościół budzi figura Chrystusa Ukrzyżowanego, pochodząca z przełomu XV i XVI w. Kościół otoczony był cmentarzem z XVIII w., na którego terenie znajduje się obecnie neogotycka dzwonnica. Położony w pobliżu kościoła budynek klasztoru w obecnym kształcie pochodzi z przełomu XVII i XVIII w. Warto zaznaczyć, że mieszkali w nim mnisi z Zakonu Braci Najświętszej Marii Panny z Góry Karmel, którzy byli pierwszym zakonem na Mazowszu.

      Zabytki miasta pozwalają tylko na fragmentaryczne poznanie jego dziejów. Warto jednak wiedzieć, że Płońsk uzyskał prawa miejskie od księcia mazowieckiego Siemowita, pomiędzy 1399 a 1412 rokiem. Przywileje lokacyjne nie zachowały się w oryginale. Znany dokument pisany pochodzi dopiero z 1527 roku. Król Zygmunt I potwierdzał w nim prawa miejskie, herb oraz pieczęć Płońska, który był siedzibą kasztelanii, a od XIV w. pełnił funkcję powiatu.

      Istotny rozkwit miasta nastąpił w XVI w., ale już w XVII stuleciu, po potopie szwedzkim, zaczął się regres gospodarczy - ze 130 domów pozostało jedynie 21. W wyniku groźnych pożarów, jak również nieszczęść, które dotknęły całą Polskę w okresie rozbiorów i zrywów narodowowyzwoleńczych, Płońsk stracił na znaczeniu.

      XIX-wieczne dzieje miasta przypominają kamieniczki zachowane w rynku i jego najbliższym otoczeniu. W bardzo dobrym stanie znajduje się kamienica, w której wychowywał się twórca państwa Izrael, Dawid Ben Gurion. Zachował się również czarno-biały film dokumentalny, ukazujący Płońsk z końca XIX w. W jednym z polskich archiwów odnaleziono autentyczną metrykę urodzenia Dawida Ben Guriona, o której istnieniu nikt dotychczas nie wiedział. Obecnie w domu, w którym się wychowywał, funkcjonuje restauracja "Kaprys", serwująca doskonałe dania tradycyjnej kuchni mazowieckiej.

      W historię Płońska wpisana jest również tradycja narodu żydowskiego. Szczególne znaczenie żydowska społeczność Płońska uzyskała po potopie szwedzkim i otrzymaniu w 1670 roku od króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego przywileju, na mocy, którego Żydzi mogli budować domy, bożnice i produkować piwo. Do wybuchu II wojny światowej obie społeczności: polska i żydowska żyły wspólnie, budowały i zmieniały Płońsk. Dziś o dawnej obecności Żydów w naszym mieście świadczy zaledwie kilka starych kamieniczek. W 1983 roku, na miejscu dawnego cmentarza żydowskiego odsłonięto pomnik, tzw. "Lapidarium", upamiętniający męczeństwo narodu żydowskiego. Władze miasta Płońska, w którym Dawid Ben Gurion urodził się i dorastał, oraz przedstawiciele okręgu Ramat-Negev, w którym spędził on ostatnie 20 lat życia, podpisali 16 lutego 1997 r. deklarację "zawarcia sojuszu bliźniaczych miast". Zdecydowano o współpracy, wymianie młodzieży i utworzeniu stałej ekspozycji muzealnej poświęconej pierwszemu premierowi Izraela. Na budynku, w którym mieszkał Dawid Ben Gurion znajduje się pamiątkowa tablica. W miejscu, gdzie stał jego dom rodzinny, powstało tzw. "Drzewo Pamięci", na którym zawieszane są "liście pamięci" przez członków wszystkich izraelskich delegacji, odwiedzających Płońsk.

      Ważną postacią w dziejach Płońska był Jan Walery Jędrzejewicz (1835-1887), uważany za ojca polskiej spektroskopii. Pracował jako lekarz w płońskim środowisku, a od 1872 roku prowadził stację meteorologiczną oraz obserwatorium astronomiczne. Jego badania przyniosły mu sławę również poza granicami kraju. W świecie naukowym zasłynął jako autor podręcznika kosmografii. Na płońskim cmentarzu znajduje się zabytkowy grób J. W. Jędrzejewicza. O jego życiu przypomina także tablica wmurowana w ścianę domu, w którym mieszkał, oraz popiersie wystawione przed budynkiem Miejskiego Centrum Kultury. Imię doktora nosi jedna z ulic w centrum miasta. Po śmierci Jana Walerego Jędrzejewicza jego pracę kontynuował zasłużony lekarz i naukowiec, Leon Rutkowski. Współpracował z Polską Akademią Umiejętności. Prowadził ważne badania naukowe z dziedziny antropologii. Zmarł w 1917 roku. Jego grób znajduje się na płońskim cmentarzu. Imieniem doktora Leona Rutkowskiego nazwano jedną z ulic miasta, Bank Spółdzielzy w Płońsku oraz Zespół Szkół NR 2 w Płońsku.


Na płońskim "starym" cmentarzu znajdziemy wiele świadectw zaangażowania mieszkańców miasta w walkę o uzyskanie niepodległości w 1918 roku. Duża zbiorowa mogiła przypomina również o udziale płońszczan w wojnie polsko-bolszewickiej z 1920 roku. Znajdziemy tu również groby żołnierzy, bojowników podziemia niepodległościowego i ofiar hitlerowskiego terroru z okresu II wojny światowej. Płońszczanie aktywnie uczestniczyli w konspiracji. Na terenie miasta i w okolicach działały: Armia Krajowa, Tajna Armia Polska, Narodowe Siły Zbrojne i Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. O skali działań podziemia może świadczyć fakt, że AK i NSZ wydawały w powiecie płońskim cotygodniowe biuletyny informacyjne, a nawet tygodniki i regularne komunikaty radiowe. NSZ prowadziło szkolenia wojskowe. Obie organizacje prowadziły działania dywersyjne, polegające na dezorganizowaniu funkcjonowania administracji niemieckiej, sabotażu przemysłowym i kolejowym oraz zdobywaniu broni. W 1945 oddziały AK w powiecie płońskim aktywnie uczestniczyły w zwalczaniu okupanta niemieckiego. Również NSZ wystąpił otwarcie przeciwko Niemcom. Jednostki NSZ, działające samodzielnie, w czerwcu 1944 roku w wyniku zmian na arenie polityczno-wojennej połączyły się z AK. Na zajętym terenie NKWD i UB stosowały represje, wywożąc setki osób do sowieckich łagrów.

      Na płońskim cmentarzu znajduje się również zabytkowy grobowiec rodziny Weyherów, u których w latach 1865-1866 pracował jako guwerner, Henryk Sienkiewicz. Ten wybitny polski pisarz miał zaledwie 19 lat, gdy przyjechał do Płońska. Swoją pierwszą opublikowaną powieść, "Na marne", napisał właśnie podczas pobytu w naszym mieście. W 1963 roku na ścianie dworku, w którym mieszkał, umieszczono pamiątkową tablicę. Imię Henryka Sienkiewicza nosi I Liceum Ogólnokształcące w Płońsku. Przed szkołą znajduje się pomnik pisarza, a na cokole zapisano pamiętne słowa autora: "Imię przechowam, ojcom dorównam i pierwej się złamię niż zegnę". Obecnie dworek, w którym mieszkał słynny pisarz należy do Mazowieckiego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich "Poświętne", powstałego w 1923 roku.


Opracował: Radosław Ziółkowski, Urząd Miasta w Płońsku

 

  Strona powstała dzięki pomocy finansowej Samorządu Województwa Mazowieckiego.